9 HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI BẮT BUỘC PHẢI CÓ GIẤY PHÉP VÀ RỦI RO LỚN VỀ NGHĨA VỤ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI

Nghị định 342/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 18/10/2026, mở ra một chương mới trong quản lý hoạt động thương mại của khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tại Việt Nam. Tinh thần cốt    nihjdlõi của văn bản này là đẩy mạnh hậu kiểm, liên thông dữ liệu tài chính toàn diện và siết chặt nghĩa vụ tuân thủ của nhà đầu tư.

Nhiều nhà quản lý FDI hiện nay vẫn giữ một ngộ nhận khá nguy hiểm: Chỉ cần có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) và Giấy đăng ký doanh nghiệp (ERC) là có thể thoải mái mua bán hàng hóa hay làm dịch vụ. Tuy nhiên, quy định mới chỉ rõ: Cơ doanh nghiệp bắt buộc phải có Giấy phép kinh doanh (GPKD) do UBND cấp tỉnh phê duyệt khi đụng đến 9 nhóm hoạt động kinh doanh phụ trợ dưới đây. Việc vận hành "chui" khi thiếu loại giấy phép con này sẽ kéo theo những rủi ro pháp lý vô cùng nghiêm trọng.

Nhằm giúp quý doanh nghiệp chủ động kiểm soát tình hình, Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn Chuẩn Việt (VietValues) xin đưa ra những phân tích và lưu ý trọng yếu dưới góc nhìn chuyên gia kế toán - thuế.

I. DIỆN NHẬN DIỆN: 09 HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI PHẢI XIN GIẤY PHÉP CON

Nghị định 342/2026/NĐ-CP phân chia rõ ràng các hoạt động cần cấp phép thành 3 nhóm lớn:

1. Nhóm Bán lẻ & Phân phối đặc thù

• Mở điểm bán lẻ hàng hóa: Tự mở showroom, chuỗi siêu thị mini, cửa hàng độc lập hoặc bán hàng trực tiếp (mô hình B2C) tới tay người tiêu dùng Việt Nam.
• Kinh doanh sỉ các mặt hàng hạn chế: Thực hiện quyền nhập khẩu và phân phối bán buôn các nhóm hàng nhạy cảm, đặc thù như dầu bôi trơn, mỡ bôi trơn, hóa chất công nghiệp hay ấn phẩm.

2. Nhóm Thương mại điện tử (TMĐT) và Nền tảng số

• Vận hành sàn TMĐT: Lập website hoặc ứng dụng di động (App) làm trung gian cho các bên thứ ba lên đăng ký gian hàng, niêm yết và mua bán.
• Kinh doanh trên mạng xã hội: Vận hành các ứng dụng kết nối cộng đồng trực tuyến nhưng có tích hợp giỏ hàng, tính năng thanh toán hoặc điều hướng giao dịch thương mại.
• Ứng dụng nền tảng thương mại tích hợp: Triển khai các giải pháp công nghệ kết hợp sâu giữa quản lý vận hành nội bộ và giao dịch số.

3. Nhóm Dịch vụ thương mại phụ trợ

• Làm dịch vụ Logistics: Trừ các phân ngành dịch vụ vận tải cụ thể mà Việt Nam đã mở cửa hoàn toàn theo cam kết WTO và các hiệp định thương mại tự do (FTA).
• Cho thuê máy móc, tài sản: Cho thuê thiết bị kỹ thuật, máy móc hoặc tài sản thương mại (không tính hình thức cho thuê tài chính hoặc thuê thiết bị xây dựng có kèm người vận hành).
• Xúc tiến thương mại phụ trợ: Tổ chức các chương trình hội chợ, triển lãm hoặc làm dịch vụ đại diện thương mại (không bao gồm hoạt động quảng cáo thuần túy).
• Làm trung gian thương mại & Đấu giá: Môi giới thương mại, nhận ủy thác mua bán hàng hóa hoặc đứng ra tổ chức đấu thầu hàng hóa, dịch vụ tại Việt Nam.

II. 3 ĐIỂM NÓNG PHÁP LÝ MÀ CFO DOANH NGHIỆP FDI CẦN "NẰM LÒNG"

Dưới góc nhìn quản trị rủi ro của đơn vị kiểm toán, Nghị định 342/2026/NĐ-CP đặt ra áp lực tuân thủ rất lớn tại 3 điểm cốt lõi sau:

1. Rủi ro đứt gãy khi nhà máy chuyển sang làm bán lẻ (D2C)

Làn sóng các doanh nghiệp sản xuất FDI tự xây dựng website/ứng dụng để bán sản phẩm trực tiếp đến người tiêu dùng (Direct-to-Consumer) đang nở rộ. Với quy định mới, nếu không hạch toán riêng doanh thu mảng thương mại và không hoàn tất thủ tục xin GPKD bán lẻ/TMĐT, doanh nghiệp rất dễ bị xử phạt nặng. Thậm chí, sai phạm này có thể làm ảnh hưởng trực tiếp đến các chính sách ưu đãi thuế vốn đang được áp dụng cho mảng sản xuất hiện hữu.

2. Quy trình thẩm định an ninh chặt chẽ đối với công nghệ số

Đối với nhóm dịch vụ số (Sàn TMĐT, mạng xã hội, nền tảng tích hợp), quy trình cấp phép tại UBND cấp tỉnh không còn là thủ tục giấy tờ thông thường. Cơ quan quản lý bắt buộc phải tham vấn trực tiếp ý kiến thẩm định từ Bộ Công an và Bộ Quốc phòng để đánh giá toàn diện về an ninh mạng, tính bảo mật dữ liệu người dùng và sự minh bạch của dòng tiền luân chuyển.

3. Tiêu chí "Không nợ thuế quá hạn" – Bộ lọc tài chính nghiêm ngặt nhất

Đây là quy định các Giám đốc Tài chính (CFO) cần đặc biệt lưu ý. Để hồ sơ xin GPKD thương mại được tiếp nhận, doanh nghiệp phải có văn bản xác nhận không còn nợ thuế quá hạn từ Cơ quan Thuế với thời hạn không quá 06 tháng.

Hệ quả thực tế: Bất kỳ khoản phạt chậm nộp tờ khai hải quan nào, các khoản truy thu thuế chưa nộp, hay thậm chí là các khoản thuế đang tranh chấp chưa ngã ngũ trong kỳ thanh tra trước (như Thuế TNDN, Giá chuyển nhượng - Transfer Pricing) nếu hiển thị trạng thái "quá hạn" trên hệ thống eTax sẽ lập tức làm đóng băng hoàn toàn hồ sơ xin phép của doanh nghiệp.

II. KHUYẾN NGHỊ HÀNH ĐỘNG TỪ CHUYÊN GIA VIETVALUES

Để các dự án mở rộng kinh doanh không bị nghẽn lại khi Nghị định 342/2026/NĐ-CP đi vào thực thi cao điểm, VietValues khuyến nghị Ban điều hành doanh nghiệp FDI thực hiện ngay 3 bước sau:

1. Kiểm tra sức khỏe thuế toàn diện (Tax Health Check): Chủ động rà soát, đối chiếu số liệu và xử lý dứt điểm các khoản nợ đọng thuế, phạt chậm nộp hành chính trước khi nộp hồ sơ xin giấy phép.

2. Đánh giá lại mô hình kinh doanh: Phân tích kỹ chuỗi cung ứng dịch vụ và các nền tảng số hiện có để xác định chính xác xem công ty có thuộc diện 9 nhóm ngành phải xin giấy phép con hay không.

3. Tách biệt hệ thống kế toán: Xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ và quy trình hạch toán độc lập giữa mảng sản xuất và mảng thương mại ngay từ đầu để sẵn sàng cho công tác thanh, kiểm tra thuế sau này.

THÔNG TIN LIÊN HỆ

CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN CHUẨN VIỆT (VIETVALUES)

Địa chỉ: 33 Phan Văn Khỏe, Phường Chợ Lớn, TP.HCM

Hotline: 0919 696 168

Website: www.vietvalues.com

Email: admin@vietvalues.com

Zalo OA: https://zalo.me/1205575301328198469